Tiểu đường (Diabetes Mellitus) là một trong những bệnh nội tiết phổ biến ở chó mèo, đặc biệt ở thú cưng lớn tuổi, béo phì hoặc ít vận động. Những dấu hiệu như uống nhiều nước, tiểu nhiều, ăn nhiều nhưng sụt cân thường khiến bác sĩ thú y nghĩ đến bệnh lý này. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, việc chẩn đoán tiểu đường không chỉ dựa vào một lần đo đường huyết, bởi nhiều yếu tố như stress, chế độ ăn hoặc các bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. [1]
Chính vì vậy, các xét nghiệm sinh hóa giúp bác sĩ thú y đánh giá toàn diện hơn tình trạng chuyển hóa của cơ thể. Trong đó, GLU, FRUC, TC và TG là bốn chỉ số có giá trị quan trọng khi tiếp cận bệnh nhân nghi tiểu đường.
Glucose là dạng đường đơn lưu hành trong máu và là nguồn năng lượng chính cho tế bào. Sau khi ăn, glucose được hấp thu từ đường tiêu hóa vào máu; insulin do tuyến tụy tiết ra sẽ giúp vận chuyển glucose từ máu vào tế bào để sử dụng hoặc dự trữ. [1]
Khi insulin thiếu hụt hoặc cơ thể giảm đáp ứng với insulin, glucose không được đưa vào tế bào hiệu quả và bắt đầu tích tụ trong máu, dẫn đến tình trạng tăng đường huyết – đặc điểm quan trọng nhất của bệnh tiểu đường. [2]
| Loài | Giá trị tham chiếu |
|---|---|
| Chó | ~75 – 120 mg/dL |
| Mèo | ~70 – 150 mg/dL |
(có thể thay đổi theo phòng xét nghiệm)
GLU chỉ phản ánh đường huyết tại thời điểm lấy mẫu. Ở mèo, stress khi di chuyển, chờ khám hoặc lấy máu có thể kích thích giải phóng catecholamine và cortisol, làm glucose tăng tạm thời. Một số mèo bị stress mạnh có thể đạt mức glucose trên 250–300 mg/dL dù không mắc tiểu đường thực sự. [1]
Do đó, bác sĩ thú y thường cần thêm những chỉ số phản ánh xu hướng đường huyết kéo dài, trong đó quan trọng nhất là FRUC – Fructosamine.
Fructosamine là nhóm protein huyết thanh bị “glycat hóa”, nghĩa là glucose trong máu sẽ tự gắn vào protein – chủ yếu là albumin – khi nồng độ đường huyết tăng kéo dài. [3]
Albumin là protein chiếm tỷ lệ lớn trong huyết thanh và có thời gian tồn tại trong máu khoảng 1–3 tuần ở chó mèo. Khi glucose máu tăng liên tục, ngày càng nhiều phân tử albumin bị glucose gắn vào, tạo thành fructosamine. [3]
Điều này có nghĩa:
Vì vậy, FRUC được xem như “bức ảnh trung bình” của đường huyết trong khoảng thời gian trước đó, thay vì chỉ phản ánh tại một thời điểm như glucose máu tức thời. [2]
| Loài | Giá trị tham chiếu |
|---|---|
| Chó | ~225 – 365 µmol/L |
| Mèo | ~190 – 365 µmol/L |
FRUC đặc biệt hữu ích trong các trường hợp:
Ví dụ:
| GLU | FRUC | Gợi ý |
|---|---|---|
| Tăng | Bình thường | Tăng glucose do stress |
| Tăng | Tăng | Tiểu đường thực sự |
| Bình thường | Tăng | Có thể đang kiểm soát chưa ổn định |
Chính vì vậy, trong thực hành thú y hiện nay, FRUC được xem là một trong những chỉ số có giá trị nhất khi theo dõi bệnh nhân tiểu đường, đặc biệt ở mèo. [1][2]
Cholesterol là thành phần quan trọng của màng tế bào và hormone steroid. Bình thường, insulin giúp điều hòa chuyển hóa lipid trong cơ thể. Khi insulin giảm hoặc mất tác dụng, cơ thể bắt đầu tăng huy động mỡ để tạo năng lượng, dẫn đến tăng cholesterol máu. [2]
| Loài | Giá trị tham chiếu |
|---|---|
| Chó | ~120 – 270 mg/dL |
| Mèo | ~70 – 220 mg/dL |
TC tăng có thể gặp trong:
Mặc dù cholesterol không phải chỉ số đặc hiệu cho tiểu đường, nhưng nó giúp bác sĩ thú y đánh giá mức độ rối loạn chuyển hóa đi kèm, đặc biệt ở bệnh nhân tiểu đường mạn tính. [2]
Triglyceride là dạng chất béo chính được lưu trữ trong cơ thể. Sau khi ăn, triglyceride được vận chuyển trong máu để cung cấp năng lượng hoặc dự trữ tại mô mỡ.
Khi thiếu insulin, quá trình sử dụng lipid bị rối loạn, cơ thể tăng phân giải mỡ làm triglyceride trong máu tăng cao. [2]
| Loài | Giá trị tham chiếu |
|---|---|
| Chó | ~20 – 150 mg/dL |
| Mèo | ~20 – 160 mg/dL |
TG tăng có thể liên quan đến:
Ở nhiều bệnh nhân tiểu đường, tăng triglyceride kéo dài còn liên quan đến nguy cơ viêm tụy – một biến chứng thường gặp và có thể nguy hiểm ở chó mèo. [4]
Sự kết hợp giữa GLU, FRUC, TC và TG giúp bác sĩ thú y không chỉ đánh giá đường huyết hiện tại mà còn nhìn thấy cả xu hướng chuyển hóa kéo dài và các rối loạn lipid đi kèm.
Hiện nay, các hệ thống xét nghiệm sinh hóa như Seamaty QT3 đã phát triển các đĩa xét nghiệm chuyên biệt cho nhóm chỉ số chuyển hóa này, cho phép phân tích đồng thời GLU, FRUC, TC và TG chỉ trong một lần chạy mẫu, hỗ trợ bác sĩ thú y đánh giá nhanh và toàn diện hơn tình trạng tiểu đường ngay tại phòng khám.
Zalo 
