Siêu âm là một trong những công cụ chẩn đoán được dùng thường xuyên nhất trong thú y. Nhờ siêu âm, bác sĩ có thể quan sát cấu trúc bên trong cơ thể thú cưng mà không cần phẫu thuật. Bài này giới thiệu nguyên lý hoạt động, các ứng dụng chính trong khám thai và khám bệnh lý, và những tiêu chí để đánh giá một máy siêu âm.
Nguyên lý hoạt động của siêu âm
Siêu âm y khoa dùng sóng âm có tần số cao, thường từ vài MHz đến hơn 10 MHz tùy loại đầu dò. Đây là những tần số cao hơn ngưỡng nghe của tai người.
Quy trình cơ bản gồm bốn bước:
Phát sóng: Đầu dò đặt lên da, có bôi gel để sóng truyền tốt hơn. Đầu dò chứa các tinh thể áp điện, phát ra sóng siêu âm khi nhận điện.
Truyền và phản hồi: Sóng đi vào mô và phản xạ lại khi gặp ranh giới giữa các cấu trúc khác nhau, như giữa dịch và mô mềm, hoặc giữa mô và xương. Mỗi loại mô phản hồi khác nhau.
Thu nhận: Đầu dò thu lại các sóng phản hồi. Độ mạnh và thời gian trở về của sóng cho biết vị trí và đặc tính của từng cấu trúc.
Dựng hình: Máy xử lý tín hiệu thu được và chuyển thành hình ảnh hiển thị trên màn hình theo thời gian thực.
Doppler là một dạng ứng dụng khác của nguyên lý này. Khi sóng phản xạ từ hồng cầu đang chuyển động, tần số sóng thay đổi. Dựa vào sự thay đổi đó, máy có thể ước tính tốc độ và hướng dòng máu, và được dùng để đánh giá tim và mạch máu.
Siêu âm không dùng tia X nên không gây bức xạ ion hóa. Đây là lý do siêu âm được dùng để theo dõi nhiều lần.
Siêu âm thai trong
Siêu âm thai giúp xác định có thai hay không, đếm số thai, kiểm tra tim thai và ước tính tuổi thai để lập kế hoạch chăm sóc và dự kiến ngày sinh.
Tùy giai đoạn, bác sĩ thường đo các chỉ số khác nhau:
Túi thai (GS hoặc GSD): Đo khi thai còn rất nhỏ, thường trước khoảng 40 ngày.
Chiều dài đầu mông (CRL): Đo khi phôi thai đã nhìn rõ.
Đường kính đầu (HD, BPD) và đường kính bụng (DB): Đo khi các cấu trúc này đã nhận diện được, thường sau khoảng 40 ngày.
Tim thai: Dùng Doppler xung để nghe và đo nhịp tim.
Theo Merck Veterinary Manual, việc ước tính tuổi thai ở chó có sai số khoảng ±3 ngày và ở mèo khoảng ±2 ngày. Vì vậy, kết quả nên được đọc cùng với lịch sử phối giống và các lần khám trước.
Ngoài việc tính tuổi thai, siêu âm còn giúp bác sĩ:
Phát hiện sớm thai chết hoặc thai bất thường.
Kiểm tra lượng nước ối và tình trạng tử cung.
Tư vấn chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp cho thú mang thai.
Siêu âm bệnh lý
Siêu âm bệnh lý được dùng để tìm nguyên nhân các triệu chứng như nôn, bỏ ăn, sụt cân, đi tiểu bất thường, bụng chướng hoặc sờ thấy khối lạ. Các cơ quan thường được khảo sát gồm:
Gan, túi mật: Phát hiện khối u, sỏi mật, dịch hoặc thay đổi cấu trúc nhu mô gan.
Thận, bàng quang: Phát hiện sỏi, khối u, giãn đài bể thận hoặc sỏi bàng quang.
Lách, dạ dày, ruột: Đánh giá khối u, dị vật, dày thành ruột hoặc tắc ruột.
Tử cung, buồng trứng: Phát hiện viêm tử cung, u nang hoặc khối bất thường.
Tim và mạch máu: Đánh giá kích thước buồng tim, van tim, chức năng bơm máu và dịch màng tim.
Cơ xương khớp và mô mềm: Đánh giá dây chằng, gân, khối u mô mềm và tổn thương sau chấn thương.
Trong nhiều trường hợp, siêu âm là bước đầu tiên để định hướng. Kết quả thường được kết hợp với xét nghiệm máu, X-quang hoặc các chẩn đoán hình ảnh khác.
Đánh giá sức mạnh của một máy siêu âm
Khi so sánh các máy siêu âm, nhiều người chỉ nhìn vào số kênh hoặc tên công nghệ. Nhưng một máy mạnh là máy cho hình ảnh rõ, phản hồi nhanh và phù hợp với đúng nhu cầu khám của phòng khám. Cách đánh giá tốt nhất là nhìn theo chuỗi đầu vào, xử lý và đầu ra.
1. Đầu vào: Máy nhận tín hiệu như thế nào
Đầu vào quyết định lượng thông tin máy thu được từ cơ thể.
Đầu dò: Là phần tiếp xúc trực tiếp với thú. Loại đầu dò (convex, linear, phased array, micro-convex) quyết định vùng khám phù hợp. Tần số và số phần tử tinh thể ảnh hưởng đến độ phân giải và độ xuyên sâu. Đầu dò tần số thấp xuyên sâu tốt hơn, đầu dò tần số cao cho hình ảnh chi tiết hơn ở vùng nông.
Số cổng đầu dò: Cho biết máy có thể kết nối bao nhiêu đầu dò. Phòng khám khám nhiều loài và nhiều bộ phận nên cân nhắc số cổng để không phải đổi đầu dò liên tục.
Kênh Tx/Rx (phát/thu): Là các đường truyền tín hiệu giữa đầu dò và hệ thống. Số kênh càng nhiều thì máy thu được càng nhiều tín hiệu cùng lúc, giúp hình ảnh chi tiết hơn.
Bộ chuyển đổi ADC: Chuyển tín hiệu tương tự thành dữ liệu số. Độ phân giải bit càng cao, máy càng phân biệt được nhiều mức độ tín hiệu, đặc biệt là các khác biệt nhỏ giữa các mô.
Một điểm cần lưu ý: số kênh Tx/Rx không tự động quyết định chất lượng. Đầu dò, thuật toán và cách máy xử lý cũng quan trọng không kém.
2. Xử lý: Máy biến tín hiệu thành hình ảnh như thế nào
Đây là phần thể hiện sức mạnh thực sự của máy.
Kênh xử lý (System Processing): Là khả năng xử lý song song của hệ thống. Càng nhiều kênh xử lý, máy càng làm được nhiều việc cùng lúc như định hướng chùm tia (beamforming), lọc nhiễu, dựng 2D, Doppler màu và các chế độ tự động.
Beamforming và lọc nhiễu: Quyết định độ sắc nét và độ tương phản của ảnh. Máy có thuật toán tốt sẽ cho ảnh đều hơn từ vùng nông đến vùng sâu.
Tốc độ khung hình: Ảnh cập nhật nhanh giúp quan sát các cấu trúc chuyển động như tim, thai, dòng máu. Với các ca khám tim hoặc tim thai, tốc độ này rất quan trọng.
Chế độ Doppler: Gồm Doppler màu, Doppler năng lượng và Doppler xung. Khả năng hiển thị dòng máu chậm hay mạch máu nhỏ thể hiện qua loại Doppler máy hỗ trợ.
Công cụ tự động: Ví dụ như hỗ trợ đo, tự nhận diện mặt cắt, hỗ trợ định vị kim khi thủ thuật. Đây là phần giúp giảm thao tác và giảm sai lệch giữa các bác sĩ, nhưng cần xem máy có thực sự dùng được với loài và bộ phận bạn khám hay không.
3. Đầu ra: Kết quả được trình bày và chia sẻ như thế nào
Màn hình: Kích thước, độ phân giải, độ tương phản và khả năng xoay nghiêng ảnh hưởng đến trải nghiệm khi khám lâu.
Lưu trữ và xuất dữ liệu: Khả năng lưu ảnh, cine loop, xuất qua USB hoặc mạng, và tích hợp với hệ thống hồ sơ bệnh án.
Chia sẻ từ xa: Hữu ích khi cần hội chẩn, đào tạo hoặc hỗ trợ kỹ thuật viên từ xa.
Độ bền và vận hành: Hệ thống tản nhiệt, nguồn pin dự phòng khi mất điện tạm thời, và trọng lượng nếu cần di chuyển giữa các phòng khám.
5. Vet Equipment – Cung cấp giải pháp siêu âm Thú y toàn diện
Là đơn vị phân phối chính thức thiết bị siêu âm Samsung tại Việt Nam, Vet Equipment cung cấp các giải pháp siêu âm thú y phục vụ nhu cầu từ thăm khám tổng quát đến chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.
Một số dòng máy tiêu biểu:
Samsung HS30, HS40: Giải pháp siêu âm tổng quát.
Samsung V4, V5: Hệ thống siêu âm ứng dụng công nghệ hình ảnh hiện đại, phù hợp với nhu cầu khai thác chuyên sâu.
Samsung V8: Dòng máy cao cấp với các công nghệ xử lý hình ảnh tiên tiến.
Mỗi dòng máy có thế mạnh riêng về cấu hình, đầu dò và tính năng. Vet Equipment hỗ trợ Quý Bác sĩ lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu chuyên môn và ngân sách đầu tư.
Liên hệ Vet Equipment để được tư vấn máy siêu âm thú y Samsung phù hợp cho phòng khám và bệnh viện thú y.
VET EQUIPMENT – NÂNG TẦM THÚ Y VIỆT
Văn phòng Hà Nội: BT03, Số 47 Lan Viên 2, KĐT Đặng Xá 2, xã Thuận An, TP. Hà Nội.
Văn phòng TP. Hồ Chí Minh: Số 13 đường 19B, Phường An Lạc, TP. Hồ Chí Minh.
Văn phòng Cần Thơ: Số 38-39, A3, Đường số 02, KDC Công An, Phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ.